James Brooke: Pengasas Dinasti Rajah Putih di Sarawak

Nurul Natasha Binti Awang Abdul MuthalifJune 29, 20262 Mins read8

26 Jun 2026 – James Brooke merupakan tokoh yang memainkan peranan penting dalam sejarah Sarawak. Beliau dikenali sebagai Rajah Putih

pertama Sarawak dan pengasas kepada pemerintahan Dinasti Brooke yang mentadbir negeri ini selama lebih satu abad, iaitu dari tahun 1841

hingga 1946. Pemerintahan Brooke meninggalkan kesan besar terhadap sistem pentadbiran, pembangunan dan landskap politik Sarawak sehingga hari ini.

James Brooke dilahirkan pada 29 April 1803 di India, yang ketika itu berada di bawah pentadbiran British. Setelah berkhidmat dalam tentera Syarikat

Hindia Timur British (British East India Company), beliau bersara akibat kecederaan. Dengan harta pusaka yang diterimanya, Brooke membeli

sebuah kapal layar bernama Royalist dan belayar ke Asia Tenggara pada tahun 1838 untuk menjalankan perdagangan serta meneroka peluang baharu.

Ketika tiba di Sarawak, wilayah ini masih berada di bawah pemerintahan Kesultanan Brunei. Pada masa itu, Sarawak sedang berhadapan dengan

pemberontakan penduduk tempatan terhadap pentadbiran Brunei. James Brooke membantu Pengiran Muda Hashim, wakil Sultan Brunei di Sarawak,

dalam usaha menamatkan pemberontakan tersebut. Sebagai balasan atas bantuan dan kejayaannya memulihkan keamanan, Brooke dianugerahkan

kuasa mentadbir Sarawak pada tahun 1841, sebelum pengiktirafannya disahkan secara rasmi oleh Sultan Brunei pada tahun 1842.

Pelantikan James Brooke sebagai Rajah membuka lembaran baharu dalam sejarah Sarawak. Beliau menubuhkan pemerintahan yang kemudiannya

dikenali sebagai Dinasti Rajah Putih, iaitu sebuah kerajaan yang diwarisi oleh ahli keluarganya selama hampir 105 tahun. Selepas kematian James

Brooke pada tahun 1868, pemerintahan diteruskan oleh Charles Brooke pada tahun 1868 hingga 1917 dan juga Charles Vyner Brooke pada tahun

1917 hingga 1946. Pada tahun 1946, Rajah terakhir, Vyner Brooke, menyerahkan Sarawak kepada Kerajaan British sehingga menjadi Tanah

Jajahan Mahkota British sebelum menyertai pembentukan Malaysia pada tahun 1963.

Sepanjang pemerintahannya, James Brooke memperkenalkan pelbagai pembaharuan yang memberi kesan kepada pembangunan negeri,

antaranya menubuhkan sistem pentadbiran yang lebih tersusun berasaskan pentadbiran moden, mengurangkan kegiatan lanun dan

rompakan sungai yang mengganggu perdagangan, memperluaskan hubungan perdagangan dengan kuasa luar, menggalakkan keamanan

antara pelbagai kaum dan masyarakat tempatan serta meletakkan asas kepada pembangunan institusi kerajaan yang kemudiannya diteruskan

oleh penggantinya. Selain itu, pemerintahan Brooke turut memberi perhatian kepada bidang penyelidikan dan pemeliharaan warisan. Idea

penubuhan Sarawak Museum bermula pada era James Brooke dan kemudiannya direalisasikan oleh Charles Brooke, menjadikan muzium tersebut antara institusi penyelidikan tertua di Borneo.

James Brooke merupakan antara tokoh yang paling berpengaruh dalam sejarah Sarawak. Walaupun terdapat pelbagai pandangan ahli sejarah

mengenai pemerintahannya, tidak dapat dinafikan bahawa beliau telah membentuk asas pentadbiran moden Sarawak dan mencetuskan era pemerintahan Dinasti Brooke yang berlangsung selama lebih satu abad.

Hari ini, legasi beliau masih dapat dilihat melalui bangunan bersejarah, institusi warisan serta pelbagai bahan sejarah yang dipelihara di Sarawak.

Sejarah pemerintahan Brooke terus menjadi sebahagian penting dalam memahami perkembangan politik, ekonomi dan sosial negeri Sarawak.