Rentap: “Agi Idup Agi Ngelaban”, Semangat Pahlawan Sarawak

Ms JJAugust 12, 20262 Mins read6

Sejarah Sarawak tidak pernah sunyi daripada kisah perjuangan tokoh-tokoh tempatan yang bangkit mempertahankan tanah air daripada penguasaan kuasa asing. Dalam kalangan tokoh tersebut, Rentap merupakan salah seorang pahlawan Iban yang paling terkenal kerana keberanian dan keteguhannya menentang pemerintahan Rajah Putih, James Brooke. Perjuangannya yang berlarutan selama bertahun-tahun bukan sahaja memperlihatkan kehebatan beliau sebagai seorang pemimpin dan pejuang, malah mencerminkan semangat masyarakat tempatan dalam mempertahankan hak, maruah serta kebebasan mereka. Oleh itu, kisah perjuangan Rentap wajar dikenang sebagai salah satu lembaran penting dalam sejarah penentangan masyarakat pribumi di Sarawak.

Rentap atau nama asalnya Libau anak Ningkan, merupakan seorang pahlawan terbilang daripada bangsa Iban yang amat digeruni dalam sejarah Sarawak. Dilahirkan sekitar tahun 1800, beliau bangkit sebagai salah seorang pemimpin utama dalam menentang perluasan kuasa asing yang diterajui oleh Rajah Putih, James Brooke. Perjuangan Rentap bukan sekadar mengangkat senjata, malah menjadi simbol keengganan masyarakat peribumi untuk tunduk kepada pemerintahan luar yang dianggap mencabuli kedaulatan serta cara hidup tradisional mereka. Dengan slogan keramat “Agi Idup Agi Ngelaban” yang bermaksud “Selagi hidup, selagi itu melawan”, Rentap telah memahat namanya sebagai seorang pejuang yang berani dan tidak mudah menyerah kalah.

Rentap merupakan anak sulung kepada pasangan Ningkan dan Imbong serta membesar di kawasan Skrang dalam persekitaran masyarakat yang mementingkan keberanian, kesetiaan dan semangat mempertahankan kaum. Gelaran “Rentap”, yang sering dikaitkan dengan maksud “Penggoncang Dunia” atau “Bumi-gegar, Runtuh Menua”, diperoleh hasil keberanian dan kehebatannya dalam medan pertempuran. Sifat kepimpinan serta keberanian yang dimilikinya menjadikan Rentap seorang tokoh yang amat dihormati oleh masyarakat tempatan. Hubungan antara Rentap dan pentadbiran James Brooke menjadi semakin tegang apabila Brooke berusaha menghapuskan penempatan masyarakat Iban di kawasan Sungai Skrang atas tuduhan bahawa mereka terlibat dalam kegiatan yang dianggap sebagai lanun. Tindakan tersebut kemudiannya mencetuskan penentangan hebat daripada Rentap dan pengikutnya.

Kemuncak perjuangan Rentap bermula melalui penentangan terhadap kubu James Brooke di Nanga Skrang. Beliau mengetuai pasukan pahlawan tempatan dalam usaha mempertahankan kawasan mereka daripada penguasaan pihak Brooke. Menyedari bahawa pihak lawan mempunyai persenjataan yang lebih moden dan kekuatan tentera yang besar, Rentap kemudiannya membina kubu pertahanan di Bukit Sadok. Kedudukannya yang berada di kawasan tanah tinggi dan sukar untuk didaki menjadikan kubu tersebut sebagai pangkalan pertahanan yang strategik. Dari sinilah Rentap bersama para pengikutnya meneruskan perjuangan untuk mempertahankan tanah, maruah dan kebebasan masyarakatnya.

Keteguhan kubu Bukit Sadok terbukti apabila pihak pentadbiran Brooke terpaksa melancarkan beberapa siri ekspedisi ketenteraan antara tahun 1857 hingga 1861 untuk menundukkan Rentap. Dalam beberapa serangan awal, pasukan Brooke menghadapi kesukaran untuk menembusi pertahanan Rentap. Strategi pertahanan yang kukuh serta keberanian para pahlawan Iban menjadikan Bukit Sadok sukar ditawan. Antara perkara yang terkenal dalam perjuangan tersebut ialah penggunaan meriam “Bujang Sadok”, yang menjadi salah satu simbol kekuatan pertahanan Rentap. Keberanian Rentap dan pengikutnya menyebabkan beliau terus dianggap sebagai antara ancaman terbesar kepada pentadbiran Rajah Putih di Sarawak pada ketika itu.

Namun begitu, perjuangan Rentap akhirnya berdepan dengan serangan besar-besaran daripada pihak Brooke. Dalam ekspedisi terakhir, pihak Brooke membawa persenjataan yang lebih kuat dan melancarkan serangan bertubi-tubi sehingga berjaya menawan serta membakar kubu pertahanan di Bukit Sadok. Walaupun kubunya musnah, Rentap tetap enggan menyerah diri. Beliau bersama saki-baki pengikutnya berundur ke kawasan pedalaman di Ulu Sungai Entabai dan meneruskan kehidupan di sana sehingga akhir hayatnya sekitar tahun 1870. Walaupun perjuangan fizikalnya akhirnya berakhir, semangat dan keberanian Rentap terus dikenang hingga ke hari ini. Ungkapan “Agi Idup Agi Ngelaban” kekal menjadi lambang semangat juang, keberanian dan keteguhan hati seorang pahlawan yang sanggup mempertahankan maruah serta kebebasan tanah airnya. Kisah Rentap bukan sekadar catatan sejarah, tetapi warisan kepahlawanan yang terus menjadi sebahagian daripada identiti dan jati diri Sarawak.