Rosli Dhoby & Rukun 13: Darah Perjuang Menentang Penjajah

Ms JJJune 29, 20262 Mins read21

Rosli Dhoby dan Rukun 13 merupakan pejuang dan gerakan bawah tanah radikal di Sarawak yang menentang penyerahan Sarawak kepada British (Gerakan Anti-Cession). Kemuncak perjuangan mereka adalah pembunuhan Gabenor British kedua, Sir Duncan George Stewart, di Sibu pada 3 Disember 1949.

Dalam sejarah perjuangan Rosli Dhoby, nama Rukun 13 tidak merujuk kepada 13 orang ahli, tetapi melambangkan 13 rukun solat (sembahyang) dalam agama Islam. Ia menjadi simbol utama yang mencerminkan pegangan agama, kesucian perjuangan, dan ikatan persaudaraan yang kuat dalam kalangan anggotanya. Rosli Dhoby dan Rukun 13 merupakan pejuang dan gerakan bawah tanah radikal di Sarawak yang menentang penyerahan Sarawak kepada British (Gerakan Anti-Cession). Kemuncak perjuangan mereka adalah pembunuhan Gabenor British kedua, Sir Duncan George Stewart, di Sibu pada 3 Disember 1949.

Rosli Dhoby merupakan antara tokoh nasionalis Sarawak yang paling dikenang dalam sejarah perjuangan menentang penjajahan British. Beliau dilahirkan pada 18 Mac 1932 di Kampung Pulo, Sibu dan berketurunan Melayu-Melanau. Rosli dibesarkan dalam keluarga yang sederhana dan sejak kecil beliau dikenali sebagai seorang yang pendiam, sopan, menghormati orang tua serta meminati penulisan puisi.

Selepas tamat Perang Dunia Kedua, Sarawak telah diserahkan oleh Rajah terakhir Brooke kepada British pada tahun 1946. Peristiwa ini dikenali sebagai Cession of Sarawak. Penyerahan tersebut mendapat tentangan hebat daripada sebahagian besar masyarakat Melayu Sarawak kerana mereka menganggap tindakan itu sebagai pengkhianatan terhadap hak rakyat Sarawak untuk menentukan masa depan sendiri.

Gerakan bantahan terhadap penyerahan ini dikenali sebagai Pergerakan Anti-Cession dan diketuai oleh pelbagai pertubuhan Melayu. Pada peringkat awal, perjuangan dijalankan secara aman melalui demonstrasi, pengumpulan tandatangan, penulisan dalam akhbar, serta boikot terhadap majlis rasmi kerajaan British. Namun apabila usaha tersebut tidak berjaya mencapai matlamat, sebahagian pemuda memilih untuk meneruskan perjuangan dengan cara yang lebih radikal.

Hasil daripada perkembangan itu, Rukun 13 telah ditubuhkan sekitar penghujung tahun 1947. Tujuan utama penubuhan kumpulan ini adalah untuk menamatkan pemerintahan British di Sarawak, membebaskan Sarawak daripada penjajahan, serta membalas penyerahan Sarawak kepada British. Terdapat juga sebahagian ahli yang mengimpikan penyatuan Sarawak dengan Indonesia yang baru merdeka pada ketika itu. Antara ahli yang dikenali dalam kumpulan ini termasuk Rosli Dhoby, Awang Rambli, Abang Ahmad, Osman Dollah, Morni Junit, Jack Yusof, Wan Zin, Tambek Adun, Amin Jenal dan Abang Mat Sirat. Rukun 13 bergerak sebagai organisasi rahsia dan setiap ahli bersumpah untuk merahsiakan segala perancangan mereka.

Kemuncak perjuangan berlaku pada 3 Disember 1949 apabila Gabenor British Sarawak, Duncan George Stewart, mengadakan lawatan rasmi ke Sibu. Ketika beliau berjalan menyapa orang ramai, Rosli Dhoby yang masih berusia 17 tahun telah menikam beliau menggunakan sebilah pisau. Gabenor tersebut kemudian dibawa mendapatkan rawatan tetapi meninggal dunia beberapa hari kemudian di Singapura.

Selepas kejadian itu, pihak British melancarkan operasi besar-besaran untuk memburu ahli Rukun 13. Rumah mereka digeledah dan ramai yang ditangkap serta dipenjarakan. Rosli pada awalnya didakwa atas tuduhan cubaan membunuh, namun pertuduhan tersebut kemudian ditukar kepada membunuh selepas kematian Stewart. Dalam perbicaraan, Rosli memilih untuk mempertahankan dirinya sendiri di mahkamah tanpa bantuan peguam.

Pada 2 Mac 1950, Rosli Dhoby dijatuhi hukuman gantung di Penjara Kuching ketika beliau masih berusia 17 tahun. Sebelum hukuman dilaksanakan, beliau sempat berpesan kepada pegawai penjara bahawa beliau ingin membaca kalimah terlebih dahulu sebelum digantung, dan permintaan itu telah dipenuhi.

Selepas kematiannya, pihak British mengebumikan Rosli secara rahsia di kawasan penjara kerana bimbang kuburnya akan menjadi tempat kebangkitan semangat nasionalisme. Namun pada tahun 1996, jenazah beliau telah dipindahkan ke Sibu dan diberikan penghormatan rasmi oleh kerajaan Sarawak. Sejak itu, beliau semakin diiktiraf sebagai salah seorang pejuang kemerdekaan Sarawak yang berani dan bersejarah.